Wednesday, February 6, 2019

25. කියවන්න අකමැති ඔබේ දරුවාට

දරුවන්ට කියවීම හුරුකරවන්නේ කෙසේද..?




මෙම ලිපිය මා විසින් ආදරණිය අම්මි සඟරාවට එකතු කල සටහනකට තවත් කරුණු එක කර ලිවීමකි ........

දශක ගණනකට පෙර කුඩා දරුවෙක්ව උන් මගේ ළමා කාළය මෙම සටහන ලිවීමේදී මට සිහියට නැගෙයි...
ඉලෙක්ට්‍රොනික හා තාක්ෂණික මෙවලම් වලින් තොර වූ ඒ කාලයේ, දැනුම සහ තොරතුරු සොයාගන්නට තිබුණ එකම මග කියවීමයි.අද තරම් වෛවාරණ රුවෙන් පැහැයෙන් අනූන වූ පොත් පත් රාශියක් ඒ කාලයේ නොතිබුණද, කියවීම ළමා ජීවිතය පුරා මුල් බැස තිබිණ...

පාසල නිමාවී නිවෙසට ආ සැණින්, බත් පත එක අතකටත් පත්තර කොළයක් අනෙක් අතටත් නොගෙන කෑම කෑ දිනයක් මගේ ළමා වියෙහි නොතිබුණි.එදවසට පොත් කාවා, පත්තර පිස්සි, පොත්ගුල්ලි වැනි නම් රාශියක් පටබැඳුණේද ඒ නිසාවෙන් බව මට සිහිවෙයි.

අද අපේ ළමා පරපුර යන්නේ අති සීඝ්‍ර ගමනකි.ඒ ගමන් මග පුරාම ඇත්තේ නවීන තාක්ෂණයයි.ඇඟිලි තුඩග ලෝකයේ සියලු තොරතුරු තිබේ.පොත් පත් පෙරළමින් කාලය ගත කළ යුතු නොවේ.නමුත් කියවීම අතින් ඉතාම පසුගාමී ළමා සහ යොවුන් පරපුරක් අප සතු බව නොරහසකි.

මේ පූර්ව සටහන ලිවීමේ මූලිකම අභිප්‍රාය වන්නේ ...දෙමවුපියන් වන ඔබ ඔබේ දරුවාට කියවීම හුරු කරවන්නේ කෙසේද යන්න ට පිවිසීමක් ලෙසය.

කියවීමේ ආශාව සේම ගුණාත්මක කියවීමක් ඇති කිරීමද ඉතාම වටිනා දෙයකි.
අද කාලයේ ළමා පොත් වල ප්‍රමිතිය සහ එහි අන්තර්ගතය ඔබ දරුවාට පොත දීමට පෙර කියවා බැලිය යුතුය.ළමා මනස යනු හිස් කඩදාසියක් බඳුය .එයට එක් කරන වැරදි සටහන් මකාලිය නොහැක.එම නිසා පොතක ඇති වැරදි කරුණු, ව්‍යාකරණ ආදිය ගැන සැලකිලිමත් වන්න.
දරුවාට කියවන්නට දෙන පොතකින් දරුවාට යම් පණිවිඩයක් හැම විටම ලබාදෙන්න.එය දරුවාට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ කියවීමේ වටිනාකම ඒත්තු ගන්වාලනු ඇති.

එමෙන්ම දරුවකුගේ ජීවිතයේ විශේෂ අවස්ථාවන් එනම් උපන්දිනය, සිංහල අවුරුද්ද, නත්තල ,වැනි ඕනෑම අවස්ථාවක දරුවාට තෑග්ගක් ලෙස පොතක් දෙන්න.මගේ ළමා කාලයේදී අලුත් අවුරුද්දට සුබ නැකතින් වැඩ ඇල්ලීමේදී මගේ දෙමවුපියන් යොමු කළේ පොතක පිටුවක් කියවීමටය.එය මනසට සුබ සහ යහපත් දෙයක් ලෙස එක් විය.

එමෙන්ම දරුවාගේ ජයග්‍රහණයකදී තෑග්ගක් ලෙස පොතක් දීම ඉතාම අගනා දෙයකි.ඒ මගින්ද දරුවන් කියවීමට කැමැත්ත ඇති කරගනී.

දෙමවුපියනි, කියවීම යනු දරුවකුගේ ජීවිතයේ හොඳම විනෝදාංශය කරවීමේ කාර්‍ය භාරය ඇත්තේ ඔබ අතය.එය නවීන ලෝකය සමග ගත් කල එතරමම පහසු දෙයක් නොවනු ඇත.මන්ද සමකාලීනයන් (peers) කියවීමට මැළි වන විට දරුවාද පසුගාමී වන හෙයිනි.ඔබ දරුවා සමග මනා සමීපතාවයක් පවත්වාගනී නම් එය ඔබට අපහසු කාර්‍යයක් නොවේ.

දරුවකු කියවන්නට හුරු කිරීමේ මුල්ම පියවර ඇරඹිය යුත්තේ ඔබෙනි.ඔබ කියවන්නට මැලි අයෙක් නම් ඔබේ දරුවාට අනුකරණය හා අනුගමනය කරන්නට අයෙක් නොමැත.

මගේ ළමා වියෙහිදී මට ඒ ආභාෂය මනාව ලැබුණි.එවකට මට කියවන්නට ලැබුණේ රුසියානු ළමා කතාය.දරුවෙකු හට මනෝමය ලෝකයේ අපූර්වත්වය කියා දෙන්නට රුසියානු සාහිත්‍යය ඉතාම පොහොසත් එකකි.අපූර්ව අලංකරණයන් ගෙන් සහ ළමා වියට උචිත වූ රූප සහ අලංකරණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඒ ළමා කතා වල මුද්‍රණ අදටත් අපට ලබා ගන්නට හැකිවීම වටිනාම දෙයකි.

මම මගේ දරුවන්ට කියවීම හුරු කලේ ද ඔවුන් ළඟ තබා ගෙන පොත් කියවීමෙනි.බහ තෝරන අවධියෙහි පටන් ඒ හුරුව මා අතින් සිදුවිය.දරුවන් හට කෑම කවනා මොහොත, සෙල්ලම් කරන අතරතුර සහ නින්දට යන මොහොතට පෙර කියවීම හුරු කරවිය හැක.

මූලිකව ම දරුවා සමග පොතක් කියවීම ඉතාම වටී.එතැනදී දරුවාගේ මානසිකත්වය ඔබ වටහා ගත යුතු වන අතර ඔබ ළමා වියට පියමං කල යුතු වෙයි.දරුවාගේ රුචිකත්වයට සමීප වන හා ඒ රටාවට අනුගත වන පොත් තෝරාගන්න.උදාහරණයක් ලෙස සතුන් ගැන කියවන්නට ආසා ඔබේ දරුවාට සතුන් ගැන කියවෙන කතා පොත් තෝරාගන්න.දරුවන් ග්‍රහලෝක ගැන, අභ්‍යවකාශය ගැන, යන්ත්‍රසූත්‍ර ගැන, විද්‍යාත්මක කරුණු ගැන කියවන්නට ඉතාම ආසා කරන අතර කුතුහලය වැඩෙන වයසේදී ඔවුන් හට විද්‍යාත්මක පරිසරයන් ගැන කියාදීම ඉතා වටී.

දරුවන් පොතට වඩා ජංගමයට , වීඩියෝ ක්‍රීඩා සහ රූපවාහීනි කාටූන් බැලීම ඇබ්බැහියක් ව ඇති මෙවන් කාලයක දරුවන්ට කියවීම හුරු කරවීමද අභියෝගයකි.එහිදී ඔබ අන්තර්ජාලය වෙත දරුවා පිවිසීම සීමා කළයුතු වන අතර අන්තර්ජාලයෙන් කියවීමට ඇති පහසුකම් අදාළ අවස්ථාවේ සපයා දීම වඩා ප්‍රායෝගික පියවරක් වනු ඇත.

නමුත් ළමා වියෙහි සිටින දරුවන් අන්තර්ජාලය සහ ජංගමයෙන් දුරස් කර ඒ වෙනුවට දරුවන් ට මනා කියවීම් පරිසරයක් ඔබට සාදා දිය හැකි නම් එය පෙරකී තත්වයට වඩා දරුවාගේ කායික මානසික සංවර්ධනයට වැදගත් වෙයි.

දරුවාට මේසයක් ලඟ පුටුවක් තබා කියවන්නට හුරු කරනවාට වඩා ගහක් යට , නිදහස් පරිසරයක , බිම ඉඳගෙන ආදී ලෙස නිදහස් ඉරියව්වක එය කරන්නට ඉඩ දෙන්න.
ඔබට ඇත්තේ සීමිත ඉඩ කඩක් නම් මිදුලේ බිම ඇතිරිල්ලක් එලා එහි සිට දරුවාට කියවන්නට ඉඩ දෙන්න.ඔබත් පොතක් ගෙන එතැන සිට කියවන්න.

දරුවා පුස්තකාලයකට රැගෙන යාමත් ඉතා වටිනා පෙළඹවීමකි.පුස්තකාලයක කියවීම් පරිසරය සහ එහි පොත්පත් අසුරා ඇති ආකාරය දරුවන්ට කියවීම ගැන මහත් අභිරුචියක් ගෙන දෙයි.ලඟම පුස්තකාලයේ සාමාජිකත්වය රැගෙන සතියකට දිනක් දරුවා සමග එහි යන්න.දරුවාට තමන්ට අවශ්‍ය පොත් තෝරාගන්නට ඉඩ දෙන්න.එය ඔහු හෝ ඇයගේ පෞරුෂය නංවාලයි.

පාසල් වල කියවීම් සමූහයන් (reading circle) බොහෝ විට තිබේ .දරුවාට ඒවාට බැඳෙන්නට ඉඩ සලසන්න.දරුවන් අතර පොත්පත් හුවමාරුව සහ අදහස් බෙදා ගැනීම මත කියවීම වැඩිදියුණු වෙයි.

හැම මාසයකම දරුවාට පොතක් අරන් දෙන්න.පොත් වල මිල ගණන් සැලකූ කල අද එය තරමක් අසීරු ක්‍රියාවක් වුවත් ඔබට පහසු මිලට ලබා ගත හැකි පොත් රාශියක් පොත් සාප්පු වල ඇත.අවශ්‍ය වන්නෙ තරමක කාලයක් කැපවීමක් සහ මඳ රස්තියාදු වීමකි.ඔබ ට හැකි නම් දරුවාට කැටයක් දෙන්න.දිනපතා සුලු මුදලක් එයට එක් කරන්න හුරු කරවන්න.පොත් ප්‍රදර්ශනය කාලයේ හෝ දරුවන්ට එම මුදලින් පොත් ගන්න ඉඩ දෙන්න.තමන් ඉතිරි කල මුදලින් තමන් පොත් ගැනීම දරුවාගේ කියවීම් ආශාව වැඩිකරවයි.

කබඩ් එකක් හෝ කියවීම් මුල්ලක් හදාගන්න.දරුවා ට පොත් ටික පිළිවෙලකට අසුරා ගන්නට කියාදෙන්න.පොතක් පරෙස්සමින් රැකගත යුතු බව සහ එයට ආදරය සහ ගරු කල යුතු බව කියාදෙන්න.

ඉහත කෙටි සටහන් පෙළකින් ඔබට මා ගෙන හැර පෑවේ දරුවකු කියවීමට කැමැත්ත ඇති කරවන්නේ කෙසේද යන්නයි.ඔබේ දරුවා හැමවිටම අන් අය සමග සැසඳිය යුතු නොවේ.දරුවන් සුවිශේෂී වන අතර කියවීමේ රුචිකත්වයද විවිධාකාර වනු ඇත.එබැවින් දරුවා අන් දරුවන්ගේ කියවීම් රටාව සහ ප්‍රමාණය සමග සැසඳීමට නොයන ලෙස ද ඉල්ලා සිටිමි.අවශ්‍ය වනුයේ ඔබ ඔබේ දරුවා වටහා ගැනීමය.එය දරුවා කියවීමට උනන්දු කරවීමේ ලොකුම සහ පහසුම සාධකය වනු ඇත.

කිත්මා වාසනා දහනායක 
වෘත්තීය චිකිත්සක (ආචාර්ය )
භෞත චිකිත්සක සහ වෘත්තීය චිකිත්සක විද්‍යාලය 
ජාතික රෝහල 
කොළඹ

Saturday, December 8, 2018

24. Self -care tips for children with Autism

Self -care tips for children with Autism



Self-care is an essential part of human life. It is mainly concerned with hygiene. Once a person is keeping his or her hygiene better he / she is building up the confidence about own self.  Children with ASD have various types of problems while performing self-care activities. As the parents and medical staff we need to provide proper cues to child which is make their self-care activities more interested. 

Below mentioned tips will be helpful when managing the self-care of child with ASD but all facts will not fit to everyone. For having better outcome of the child contact your Occupational Therapist and get a proper evaluation in self-care activities and then follow the instructions.

Sensory:

• Use non-perfumed soap. (Some children are hyper or hypo sensitive to smell)

• Be aware of bathroom lighting levels and minimize any noises, e.g. run the bath prior to entering the bathroom.  Sometimes sound of water also a dislike of the child.

• Use pressure when shampooing or drying with a towel. It gives proprioceptive input whenever necessary.

Another proprioceptive input can be given as follows. Before bath time, do activities that provide deep touch input, for example, resting your hands on your child’s shoulders and applying moderate pressure. 

Make the transition from undressing and getting into the bath as quick and smooth as possible. 

• Sometimes child will not allow you to do the bath as the touch sensation is unbearable. If the child dislikes having his face or body washed, encourage him to wash himself.  Self-initiated touch produces a less defensive reaction. 

• Use a large sponge or loofah sponge. Rub firmly to decrease defensiveness. Remember the facts about willberger’s brushing protocol.

• If the child is showering, use a hand held shower nozzle.  Let the child control the direction and force of the water. 

• Use a large towel, and quickly and firmly wrap the child in it.  Avoid exposure of the wet skin to the air:  the light touch may trigger a defensive reaction.

 • Provide deep-touch using a towel to the head, hands and feet to decrease defensiveness.  If the child will tolerate it, provide a firm massage, using lotion to avoid skin irritation.

Personal Hygiene

General: these are the some points to keep in your mind while doing self-care activities of your child.

• Where the choice is available, allow your child to choose a bath or a shower.  (A larger showerhead is often more acceptable to the child, as it distributes the water more evenly) 

• Try to incorporate bathing into a play activity, for example use floating toys and bubbles. Play is the best choice for any kind of therapy.

• The communication is the essential part of activity. Talk to your child and explain every step, particularly when you are going to touch them with soap or a towel. Then child is not going to distract by the sudden actions.



• Visual aids can be used in order to help your child understand the activity. You can make a chart or visual calendar for this. Social stories also really helpful. 



• Consider adaptive equipment that may make the task easier, for example a grab rail may offer more support getting in/out the bath.

Through Resources

written by

Kithma Wasana Dahanayake
Occupational Therapist

Friday, December 7, 2018

23. Advice Strategies for Parents and Carers of Children with Autistic Spectrum Disorder



Advice Strategies for Parents and Carers of Children with Autistic Spectrum Disorder




It is well understood that sensory information from body may not processed accurately in Autistic children. 

Our main sensory organs e.g. eye, nose, skin, tongue and ear is receiving the relevant sensory information e.g. vision, smell, touch, taste and hearing. This is next going to make a plan of physical movement which requires to be organised to do tasks successfully.

For the occupational performances of a child as well as any person, involves a series of complex process, such as body awareness, sequencing, initiation, motor planning and many more.



As an example when a person is going to brush teeth toothpaste has to be put on the brush before it enters your mouth.

There are several other areas should be taken into consideration: adequate attention levels are required if the activity is to be achieved and sensitivities to tactile experiences have to be overcome, e.g. from clothes and towels.

Unlike the normal children, children who are with Autism may not be able to adapt to their environment. So we need to change the environment to make them more able to participate and maximize their potentials.



These changes will be applicable at home, in nursery school, school and any other environment in which the child spends a substantial period of time.

In next few articles I am going to write some common strategies which can be helpful in Autism Spectrum Disorder. But keep this important thing in mind. 

Each child is an individual and the strategy which works for one may not work for another.

Proper assessment will help to find the best pathway so seek the assistance of your Occupational Therapist.  Parents often know ‘at a glance’ which strategies will work for their child, but the Occupational Therapist will be happy to advice if required.



In occupational performance of a child ADL is most important aspect.

Activities of Daily Living

01.Feeding – eating and drinking
02.Dressing
03.Toileting
04.Self- care activities  etc.

Dressing

Sensory:

• Use comfortable clothes; consider type of fabric and length of sleeves. Some materials are aggravate the discomfort.

• If the child cannot tolerate labels, cut them out.

• If the child cannot tolerate seams, undergarments can be worn to reduce friction.

• Try washing and drying clothes in unscented products. Because some smells are unbearable to these children.

• Dressing can be done in front of a mirror so as to provide visual cues to assist with sequencing, motor planning and body awareness.

• Be aware of other visual or auditory noises in the room which may be off-putting.




General facts you have to consider when you are doing dressing for a child with ASD.

• Practice dressing skills at home when there is plenty of time to complete the activity.

• Choose shoes with velcro or add velcro to button backs and zips.

• Organize drawers and put a picture label, if necessary, in front to enable the child to choose their own clothes.

• If the child has balance difficulties, try dressing sitting down.

• Play with dolls or teddy bears that require to be dressed to practice skills.

• Grade the activity so that the parent does some and the child does some.

• A dressing chart with pictures may assist to sequence the activity.



Through  resources

Kithma Wasana Dahanayake
Occupational Therapist


Thursday, December 6, 2018

22. ඔටිසම්

            ඔටිසම් හඳුනාගන්න.



ඔටිසම්  ( Autism)  යනු කුමක්ද?

ඔටිසම් සම්බන්ධයෙන් ලියූ ලිපි පෙළක සිංහල පරිවර්තනයන් මෙම ඛාණ්ඩය යටතේ ලියවේ....

ඔටිසම් සහිත දරුවන් යනු ඔවුන්ටම විශේෂිත පොදු ලක්ෂණ සමුහයක් දරන කොටසක්. ඔබට සත්‍ය වශයෙන්ම ඔවුන් සඳහා සහය වීමට අවශ්‍ය නම් ඔබ මුලිකව ඔටිසම් සම්බන්ධව දැනුමැති විය යුතු අතර නිවැරදි ක්‍රම වේදයකට අනුව ඔවුන් පුහුණු කරවීමේ හැකියාවන් සහිත විය යුතුයි.

මෙහිදී අප බාහිර පරිසරය දරුවාට ගැලපෙන අන්දමට නිවැරදිව හැඩගැස්විය යුතු අතර ඒ සඳහා අවශ්‍ය  ක්‍රියා පටිපාටීන් සැකසිය යුතු වෙයි. එමෙන්ම දෘශ්‍ය මාධ්‍ය භාවිත කර අවශ්‍ය අරමුණු කරා දරුවන් යොමු කරන්නට ද සමත් විය යුතු වේ.

අප භෞතික පරිසරය ගැන සැලකිලිමත් වෙ නම් , ඔටිසම් සහිත දරුවකු ලෝකය වෙනස අන්දමට ග්‍රහණය කරගන්නා බව මුලින්ම සිහි තබා ගත යුතු වෙ. ඔවුන් විවිධාකාර පරිසර දත්තයන් අවබෝධ කරගන්නේ වෙනස්ම ආකාරයකටය.


ඔටිසම් සහිත දරුවන් යම් කිසි දෙයක ඇති කුඩා දත්තයන් සහ කරුණු ගැන මුලිකව අවධානය යොමු කරන අතර ඉන් පසු එහි සමස්ත තේරුම ගැන අවධානය යොමු කරන්නට පෙළඹේ. මේ හේතුවෙන් මෙවැනි දරුවන් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාකරන විට පරිසරය දරුවාට ගැලපෙන අන්දමට වෙනස් කිරීමට ඔබට සිදුවනු ඇත. එය බොහෝ විට දරුවාගෙන් දරුවට වෙනස් වන සුළුය. එමෙන්ම දරුවා අත්විඳින සහ අත්දකින දෙය ස්ථායි ( concrete ) ව පවත්වා ගත යුතු වෙ. සැමවිටම ඔබ දරුවාට උගන්වන්නට සුදානම් වන දෙය දරුවාගේ අවශ්‍යතාවයනට ගැලපෙන අන්දමට සකසා දිය යුතු වේ.

දරුවා සම්බන්ධව උත්තේජනයන් ලබා දීමේදී සැමවිටම එය සීමාසහිත විය යුතු බව මතක තබා ගන්න. මන්ද යත් ඔටිසම් සහිත දරුවා හට ප්‍රමාණයට වඩා උත්තේජනයන් ලැබීමේදී ඔවුන් ඒවා ග්‍රහණය කරගැනීමේ අපහසුතාවයන් වලට මුහුණ පාන හෙයිනි.

 සාමාන්‍යයෙන් උත්තේජනයන් කාලයත් සමග නිතර වෙනස් වන සුළු නම් එයද දරුවාට අපහසුතවයකි. ඔටිසම් සහිත දරුවකු හට ස්ථාවර පරිසරයක්, නියමිත ආකාරයේ ගැලපෙන සහය වීමක් සහ ධනාත්මක ක්‍රියා රටාවක් දෙමවුපියන් මෙන්ම වැඩිහිටියන් විසින් ලබාදීම කල හොත් ඔවුන් දෛනික කටයුතු වල නිරත වීම ඉතා පලදායිව සිදු කරනු ඇත.


පරිසරය දරුවාට ගැලපෙන ආකාරයට සකස් කිරීමේදී වැදගත්ම කාරණා වන්නේ අනවශ්‍ය අන්දමේ බඩු බාහිරාදිය සහ ද්‍රව්‍ය සහ උත්තේජනයන්ගෙන්  එම කාමරය හෝ දරුවාට අදාල පරිසරය නිදහස් කිරීමය. මේ මගින් දරුවා අදාළ ක්‍රියාවලින්ට පමණක් අවධානය යොමු කරන අතර කල යුතු ක්‍රියාව ගැන මනා අවබෝධයක් ලබා දීමද පහසු වෙයි.


ඔටිසම් සහිත දරුවන්ගේ පොදු ලක්ෂණ පහත අන්දමින් දැකිය හැකි වේ.

ඔවුන් තමන් ගැටෙන පරිසරය ස්ථායි (concrete) සහ වෙනස් නොවන සුළු එකක් වනු දැකීමට ප්‍රිය වේ.
යමක් හඳුන්වා දීමේදී ඒ දෙය දරුවා හට නම්‍යශීලි විය යුතු වේ
බොහෝ විට දෘශ්‍ය සහායකයන් /ආධාරකයන් ( visual cues) අවශ්‍ය වෙයි 
දරුවාහට කාලය කලමණාකරණය කිරීම අපහසුය ඒ සඳහා බොහෝ විට සහයක් ලබා දිය යුතු වේ.
සමාජීය කටයුතු වලට අන්තර්ග්‍රහණය වීම ( social integration) මඳක් අපහසුය. ඒ ගැන බොහෝ විට අවබෝධයක් නොමැත.
අනුකරණ ( imitative play) සහ මනහ්කල්පිත ක්‍රීඩාවන් ( imaginary play)කිරීමේ ගැටළු පවතී.
එකම ක්‍රියාව සහ චලනයන් නොනවත්වා කිරීම සිදු කරයි. උදාහරණ ලෙස ඒක තැන කැරකීම , ඔලුව වද්දාගැනීම ( spinning, head banging) 
සංවේදන හැකියාවන් ඉතා වෙනස්ය. සමහර විට අධික වේදනාවට / උණුසුමට අනෙක් දරුවන්ට වඩා දරාගන්නා සුළු බවක් පෙන්වයි.
ශබ්ද වලට  , හඬවලට , පුද්ගලයන් ට, ගඳ සුවඳට සහ ආලෝකය/ වර්ණ ආදියට අධි සංවේදීතාවය දක්වයි.
අනතුරු සහිත තත්වයන් ගැන අවබෝධයක් නොමැත.
වාහනයක් තුළ ගමන් කිරීමට අකැමති වන අතර ඒ සඳහා ආධාරක පටි වැනි ආරක්‍ෂිත උපකරණයන් භාවිත කල යුතු වේ.
සියුම් සහ දල චාලක ක්‍රියාකාරකම් වල ගැටළු ඇත.



සටහන 
කිත්මා වාසනා දහනායක
වෘත්තීය චිකිත්සක 

21. Autism

Autism 

What do you know about Autism?




People with Autism Spectrum Disorder are part of a distinctive group with common characteristics.

If you really want to help individuals to learn and develop, it is essential that those around them understand Autistic Spectrum Disorder and assist the individual to develop by providing structured teaching. In here we need to organize the physical environment and develop schedules and work systems which incorporate the use of visual material to make expectations clear and explicit.

If we consider about the physical environment, a child with Autism Spectrum Disorder perceive the world differently and most of them have difficulties making sense out of a lot of details.

People with Autistic Spectrum Disorder first of all see the detail, and then try to get the meaning. Therefore it is necessary to adapt the environment to suit each individual, to ensure that everything abstract (vague or theoretical e.g the concept of time) is made concrete and to ensure that structured teaching is carried out in the appropriate context.
Always there should be limited stimulation as If too much stimulation (something that produces a reaction/response) is available; people with Autistic Spectrum Disorder are unable to grasp the meaning, particularly if stimuli change all the time.  Consistency in the environment, approaches and positive routines may assist the young person to cope with daily living.


When adapting the environment, it is important to clear work areas/rooms of any unnecessary stimuli in order to allow the individual to understand the task and focus on what is expected of him.

Some children with ASD may:

• Have a need for consistency of approach and for environment and routines to remain unchanged. 

• Need flexibility to be specifically introduced. 

• Need visual supportive environment encouraged.

• Have difficulty knowing how to spend time if it is unstructured. 

• Have difficulty understanding the need for social interaction. 

• Find it difficult to play imaginatively, e.g. use toys as objects. 

• Exhibit unusual or repetitive behaviors, such as spinning and head banging. 

• Have sensory processing difficulties which lead to an extremely high tolerance to heat and/or pain. 

• Be over sensitive and become overwhelmed by the noises of equipment or other people, smells and visual stimulation.

• Not be aware of the consequences of actions or of danger. 

• Dislike going in a car and adaptive equipment may need to be considered in order to keep the child safe. 

• Have gross or fine motor difficulties e.g. find it difficult to manipulate objects



People with Autistic Spectrum Disorder first of all see the detail, and then try to get the meaning

Through the resources 
written by 

Kithma Wasana Dahanayake
Occupational Therapist

Saturday, March 3, 2018

20. සෙල්ලම් කරන්නට උපදෙස්

දරුවෙක්ට සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්නවා කියන්නේ ත් ටිකක් සිතාමතා කල යුතු දෙයක්.

ඔබ ඔබේ දරුවාට සෙල්ලම් බඩුවක් තෝරාගැනීමේදී සිතන කරුණු මොනවාද? හැඩය, වර්ණය,අවශ්‍යතාව,ඉන් ලැබිය හැකි ප්‍රයෝජනය, දරුවාගේ රුචිකත්වය,මිළ ආදී බොහොම කරුණු කාරණා මත මෙම තෝරාගැනීම සහ මිලදී ගැනීම රඳා පවතිනවා.

ඒ වගේම දරුවෙක්ට සෙල්ලම් බඩුවක් රැගෙන දුන්නාට පසු ඔබ ඔහු/ ඇය එයින් සෙල්ලම් කරන ආකාරය නිරීක්ෂණය කරනවා හෝ නොකරනවා වෙන්නත් පුළුවන්.සමහර දරුවන් ඉක්මනින් සෙල්ලම් බඩු කඩාබිඳ දමනවා.ඒ හා සම්බන්ධ චර්යාවනුත් ඔබ නිරීක්ෂණය කර ඇති.

අපගේ මේ ලිපියෙන් ඔබ වෙත ගෙන එන කරුණු සාමාන්‍ය දරුවෙක්ට සේම විශේෂ අවශ්‍යතා ඇති දරුවෙක්ට ලබා දියයුතු සෙල්ලම් බඩුවක් තීරණය කරන අන්දම ,එය තෝරාගන්නා ආකාරය සහ එය භාවිත කරන ආකාරය ගැන දැනුවත් වීමට හේතු වනු ඇති.

දරුවෙක් සාමාන්‍යයෙන් ගමනක් බිමනක් යද්දී සෙල්ලම් බඩුවක් දුටු තැනදී ඉල්ලීම සාමාන්‍ය දෙයක්.සමහරක් විට එම සෙල්ලම් බඩුව මගින් දරුවාට එතරම් ප්‍රයෝජනයක් නොලැබෙන්නත් පුළුවන්.

නමුත් මුදල ගැනත් සලකා බලල ඔබ එය රැගෙන දෙනවා වෙන්නට පුළුවන්.ඒ වගේම ඔබ දරුවෙක් බලන්න යනවිට ,ඒ වගේම තෑග්ගක් ලෙස හෝ දරුවාගේ යම් යම් අවශ්‍යතා සඳහා සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්නා වෙලාවක් තිබෙන්නට පුළුවන්.මෙන්නමේ වගේ අවස්ථාවකදී ඔබ සැලකිලිමත් වියයුතු කරුණු මොනවද යන්න අපි සිතන්න අවශ්‍යයි .

අපි මෙහිදී විශේෂයෙන්ම කතා කරන්නේ විශේෂ අවශ්‍යතා සහිත දරුවන් ගැන බැවින් මුලිකවම ඒ සම්බන්ධ අදහස් ගෙන එන්න සිතනවා.

විශේෂ අවශ්‍යතා ඇති ධරුවන්හට සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්න විට ඔවුන් ගත කරන්නේ කිනම් වර්ධන පියවරකද යන්න වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත් වෙනවා.උදාහරණයක් ලෙස මස්තිෂ්ක ආඝාතයෙන් ( cerebral palsy  ) පෙලෙන පස් අවුරුදු දරුවෙක් ගත්විට ඔහුට හිඳ ගැනීමේ කුසලතාව සහ අතින් යමක් ඇල්ලීමේ අපහසුතාවන් තිබෙන්නට පුළුවන්.එවිට ඔහුට වයස අවුරුදු පහක් යයි සිතා බයිසිකලයක් ,පාපන්දුවක් ලබා පලක් නැති වෙන්නට පුළුවන්. ඔබ වඩා සැලකිලිමත් විය යුත්තේ දරුවාගේ වර්ධනය සම්බන්ධවයි.

එබැවින් සෙල්ලම් බඩුවක් තෝරාගන්නා විට දරුවාගේ ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන සිතා බලන්න.ඔහුගේ මුලික වර්ධන පියවර සහ අත් වල ක්‍රියාකාරිත්වය ගැන සලකා බලා ඔහුට පහසුවෙන් භාවිත කල හැකි සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්න.එමෙන්ම දරුවාගේ තවමත් දියුණු වී නැති කුසලතා වර්ධනයට උචිත වන , ඒවාට රුකුල් දෙන සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්න.ඇතැම් අවස්ථා අවලදී ඔබගේ වෘත්තීය චිකිත්සක නිලධාරීන් ඒ සම්බන්ධ ව ඔබව දැනුවත් කරනු ඇති.

මිට අමතරව දරුවාගේ පෙනීම සහ කන් ඇසීම සම්බන්ධවත් ඔබ සැලකිලිමත් විය යුතු වෙනවා.දරුවාගේ පෙනීම ගැටළු සහිත වන විට ඒ සඳහා ගැලපෙන වර්ණ යොදාගැනීමත් ශබ්දය ඇසීමෙහි ගැටළු සඳහා විවිධ ශබ්ද  ඇති සෙල්ලම් බඩුත් භාවිත කල යුතු වෙනවා.

මෙහිදී දරුවාට එම සෙල්ලම් බඩුවෙන් අපේක්ෂිත අරමුණ කුමක්ද යන්න වටහා ගැනීම ඔබ විසින් කලයුතු වේ.සමහරක් විට ඔබට දරුවා වෙනුවෙන් තෝරාගන්න සෙල්ලම් බඩුවේ යම් යම් අංග නොතිබිය යුතු වීමද විශේෂයක්.

උදාහරණයක් ලෙස පෙනීම සම්බන්ධ දුර්වලතා ඇති දරුවා හට ඒ සඳහා වර්ණවත් සෙල්ලම් බඩු ඔබ තෝරා ගනිද්දී ඔබ ශබ්දය හඬවන සෙල්ලම් බඩු තෝරා නොගත යුතු වෙනවා.

දරුවා යමක් අතින් අල්ලාගැනීමේ අපහසුවෙන් පෙලේ නම් සෙල්ලම් බඩුවක් තෝරාගන්න විට ඒ ගැනත් සැලකිලිමත් වන්න.හැම විටම පහසු මිටක් සහිත සෙල්ලම් බඩුත් , තියුණු දාර සහ මුළු රහිත ඒවත් වඩා සුදුසු බව සිහි තබා ගන්න .මන්ද මේ දේවල් මගින් අනතුරු ඇතිවිය හැකි බැවිනි. දරුවාගේ අත සහ ශරීරය ට පහසුවෙන් හසුරවා ගත හැකි සෙල්ලම් බඩු තෝරාගන්නට ඔබට වෘත්තීය චිකිත්සක වරයා උපදෙස් දෙනු ඇත.

දරුවකු සෙල්ලම් කිරීමට යෙදවීමෙන් විවිධ දේ ඉගන ගනියි.අප සෙල්ලම් බඩුවක් තෝරාගැනීමේදී එම උගත යුතු ක්‍රියාවන් ගැන අවබෝධ කරගත යුතුය.ඇතැම් විට ඔබ ඉතා මිළ අධික සෙල්ලම් බඩු හුදෙක් දැකුම්කලු බව හේතුවෙන්ම දරුවාට අරන් දෙන්නට පෙළඹෙනු ඇත.නමුත් හොඳින් නිර්ක්ෂණය කල විට ඔබට වටහා ගත හැකි සුලබම කාරණය නම් දරුවන් රුචි වන්නේ ස්වභාවික තත්ත්ව වලට සමීප සෙල්ලම් බඩු බවයි.

විශේෂ අවශ්‍යතා සහිත දරුවන් සඳහා වැලි සහ ජලය සමග කරනා සෙල්ලම් ක්‍රම ඉතාම ප්‍රථිපල දායක වේ.මෙහිදී දරුවාගේ ආරක්ෂාව සහ හැසිරවීම ගැන ඔබ වග බලා ගත යුතුවේ.

වැලි සහ ජලය සමග සෙල්ලම් කිරීම තුලින් දරුවාගේ ස්පර්ශ සංවේදනය මෙන්ම නිර්මාණශීලි බව, සාමුහික ක්‍රියාකාරකම්,එමෙන්ම සමායෝජනය ද ඔප මට්ටම් වේ. ඔබට අවැසි නම් සෙල්ලම් බඩු මිලදී ගන්නාවිට මේ සඳහාම නිර්මාණය කල  ප්ලාස්ටික් බඩු ( beach set )  මිලදී ගන්නට හැක. 

නමුත් ඉඳහිට දරුවන්ට පොල් කටු කීපයක් ,ප්ලාස්ටික් වතුර බෝතල් කීපයක් සමග බේසමක් දෙන්න..ඔවුන් නිදහසේ සහ වඩා උද්යෝගයෙන් දෙවන අයිතමයන් සමග සෙල්ලම් කරනු ඇත.මේවා සාපේක්ෂව මුදලක් නොයෙදවෙන දේවල් මෙන්ම අනතුරු දායක බවින් ද අඩුය.

ඔබ ඔබේ දරුවන්ට සෙල්ලම් බඩු නිර්මාණය කර දී තිබේද..?

බොහෝ විට නැත.නමුත් මා රාගම පුනරුත්තාපන රෝහලේ සේවය කරන කාලයේදී දෙමාපියන් හා එක්ව විවිධ සෙල්ලම් බඩු දරුවන් වෙනුවෙන් ප්‍රතිකාර මාලාවන් අතරේදීම කළ අතර ඒවා ඉතාම ප්‍රථිපල දායක විය.

මෙයට හේතු වන්නේ ඔබ ඔබේ දරුවාට යමක් නිර්මාණය කරන විට ඔබ දරුවාගේ විශේෂ අවශ්‍යතාවයක් ගැන හොඳින් සිතා බැලීමයි.එම සිතා බැලීමෙන් අනතුරුව ඔබ ඔබේ දරුවාටම , ඔබට සොයාගත හැකි ද්‍රව්‍ය වලින් සෙල්ලම් බඩුව සමහරක් විට දරුවන් වෙනුවෙන් ඔබට පරිසරයේ විවිධ දේ සෙල්ලම් භාණ්ඩ ලෙස යොදාගන්නට සිදු වනු ඇත.

කෘතීම පරිසරයකට වඩා එවැනි පරිසරයක දරුවා සමග සෙල්ලම් කිරීම දරුවාට බොහෝ සංවේදන ලබා දෙයි.

දරුවා සෙල්ලම් කිරීමට යොදවන විට තනි ක්‍රීඩා සහ සෙල්ලම් සඳහා මෙන්ම සාමුහික ක්‍රීඩා/සෙල්ලම් වෙතද යොමු කරන්න.ඒ යොදවන අවස්ථාව කුමන අරමුණක් ද ලෙස ඔබ විසින් වටහා ගෙන තීරණය කල යුතු වෙනවා.

සෙල්ලම් කිරීම තුලින් දරුවෙක්ගේ කායික, මානසික මෙන්ම අවබෝධාත්මක කුසලතාද ගොඩනැගිය හැකියි.සාමුහික කටයුතු කිරීම, සමායෝජන ක්‍රියාවලින්, හුවමාරු කරගෙන ක්‍රියා කිරීම, ඉවසීම,ආදිය මෙන්ම ප්‍රසංශාව , අගය කිරීම ආදී කුසලතා රැසක් මේ තුලින් දරුවාගේ ජිවිතයට එකතු වෙනවා.

මෙම තත්වය විශේෂ අවශ්‍යතා සහිත දරුවකුගේ පමණක් නොව සාමාන්‍ය දරුවකුගේද ජිවිතයට ඉතා වැදගත් වෙනවා.

දරුවාට අනුකරණයට ඉඩ දෙන්න.මෙය ඔබට සෙල්ලම් කිරීම තුලින්ම පුහුණු කල හැකියි.සෙල්ලම් ගෙවල්, කඩයක්, පාසලක් ආදී පරිසර නිර්මාණය කරමින් අපි සෙල්ලම් කල අපේ ළමා විය සිහි කරන්න.

එයින් නිරායාසයෙන් අප උගත් දේ අද දරුවන්ට ආයාසයෙන් හුරු කරවන්නට වීම පාසල් අධ්‍යාපනයේ මුල සිටම දකින්නට ලැබෙන්නේ ඒ නිසයි.ගෘහස්ත කටයුතු අනුකරණය, සෙල්ලම් බත් ඉවීම ආදිය තුලින් දරුවා ඉගන ගනී.එමෙන්ම පවුලේ සාමාජිකයන් අනුකරණයෙන් අදාල සාමාජිකයන්ගේ වගකීම්,යුතුකම් ( family roles  )ආදිය ගැන ද දරුවා ඉගන ගනී.

ඉතින් වටහා ගන්න..සෙල්ලම් කිරීම යනු දරුවාගේ ජිවිතයේ ඉදිරි පියවර සඳහා අඩිතාලමයි.

ඒ තුලින් දරුවාට උගන්වන්න.ඔබත් ඉගන ගන්න.


Sunday, February 25, 2018

19. ඔබේ දරුවා සායනයට ගෙන යන විට

ඔබේ දරුවා ගැන ඔබ සටහන් තබාගන්නවාද ?

ඔබේ විශේෂ දරුවා විවිධ සායන සඳහා ඔබට  රැගෙන යන්නට සිදුවේ.

එම සායන සතියකට වරක්, මසකට හෝ මාස තුනකට වරක් ලෙසින් කාල පරතර අනුව ගෙන යා යුතු වේ.ඔබ එක වරක් සායනයකට ගොස් ඊළඟ වතාවට සායනයට යන විට මුල් සායනයෙදි ඔබට දුන් උපදෙස් කෙතෙක් දුරට ඔබට මතකයේ රැඳේ දැයි ඔබ සිතන්න.

බොහෝ විට වෛද්‍ය කාර්ය මණ්ඩලය ට ඔබේ දරුවා එක් දරුවෙක් වන අතර පළමු වතාවේදී ඔබේ දරුවා සම්බන්ධ කරුණු කාරනා ඊළඟ වතාවේදී ඔවුන් යළි විමසන්නේ ඔබ විසින් සම්පාදනය කරන කරුණු මතය.ඒ හැරුණු විට යම් යම් ලිඛිත සටහන් ඔබ වෙත ලබා දෙනු ඇත.නමුත් ඔබ නිසි ආකාරයෙන් මෙම සටහන් තබා නොගත්තේ නම් එම සටහන් කොළ ගොඩක් පමණක් වනු ඇත.

ඔබ ඔබේ දරුවා ගේ ලිපි ගොනුවක් මනා ලෙස සකසා තබාගත යුතුය.මා වෙත රැගෙන එන ඇතැම් දරුවකුගේ වෛද්‍ය වාර්තාවක් නිරීක්ෂණය කරන්නට ඉල්ලීමේදී දෙමව්පියන් එම ලිපි ගොනු අදිමින් වෙහෙස වන ආකාරයට අනුව ඔවුන් මෙන්ම මාද ඉතා අපහසුතාවයට මෙන්ම කාලය නාස්ති වීමකටද ලක්වේ.චැනල් බිල්, ඖෂධ තුන්ඩු වැනි අනවශ්‍ය කොළ කැබලි ඔබගේ ලිපි ගොනුව පුරා දැනටමත් විසිරි තිබෙන්නට පුළුවන.

ඔබ විසින් මේ සරල පියවර කිහිපය ඒ සඳහා අනුගමනය කර බලන්න.

දරුවාගේ විවිධ සායන සඳහා වෙනම ලිපි ගොනු තබා ගන්න.එම ලිපි ගොනු සිත් ඇදගන්නා සුළු ලෙස තබා ගන්න.ඔබේ දරුවා විශේෂ දරුවකු වූ පමණින් ඔහු හෝ ඇය සම්බන්ධ සියලුම දේ නොසැලකිලිමත් ලෙස තබා නොගත යුතුය.ඔබේ දරුවා ගැන ඔබ කෙතෙක් සැලකිලිමත් ද යන්න එම ලිපි ගොනුව දෙස බැලීමෙන්ම වටහා ගත හැකිය.

ඔබට ලිපි ගොනු වෙන් කර තබා ගැනීමට විවිධ වර්ණ භාවිත කල හැකියි.එම අදාල ලිපි ගොනුවට අඩංගු වන කරුණු සහ විවිධ වාර්තා ආදිය දින පිළිවෙලට අනුව ගොනුවට අමුණන්න.

දරුවා සම්බන්ධ විවිධ පරීක්ෂණ සහ එයට අදාල වාර්තා ඔබ අනුපිලිවෙලට අමුණා ගැනීමෙන් ඒවා පරිශීලනය ඉතා පහසු වේ.එමෙන්ම ඉතාම පරණ වාර්තා වෙනම පවත්වා ගන්න..ලිපි ගොනු අනවශ්‍ය ලෙස විශාල වීම ඔබට කරදරයකි.

වෘත්තීය චිකිත්සක වරියක් ලෙස සාමාන්‍යයෙන් මා අනුගමනය කරන ප්‍රතිකාර පිළිවෙලෙහි දෙමවුපියන්ට නිවසේදී පවත්වාගෙන යා යුතු ක්‍රියාකාරකම් මාලාවක්ද සැපයේ .

සමහරක් දෙමවුපියන් මේ සඳහා වෙනම පොතක් රැගෙන එන අතර ඇතැම් අය කොළ කැබැල්ලක ඒවා ලියගනිති.නමුත් එම කොළ කැබලි අස්ථාන ගත වීමේ අත්දැකීම් ඉතා වැඩි හෙයින් මම බොහොමයක් දෙනා හට පොතක් රැගෙන විත් ඒවා ලියා ගන්නා ලෙස පවසමි.ඇතැම් ක්‍රියාකාරකම් ඔබ විසින් වාර්තා තබා ගත යුතු වේ.

ඔබේ දරුවාගේ පියවරෙන් පියවර ලැබෙන දියුණුවීම් ඔබට සියල්ලම දින වකවානු සමග මතකයේ තබා ගත නොහැක.ඒවා සටහන් තැබීම වැදගත් වන්නේ එබැවිනි.සමහරක් සටහන් වගු ලෙස තබා ගත හැකිය.දින සටහන් ලෙස දරුවාගේ චර්යාව සටහන් කිරීමටද සමහර විට ඔබට සිදු වේ.මේ සඳහා ඔබට දිනපොතක් හෝ ඒ හා සමාන පොතක් තබා ගත හැකිවේ.

දරුවාගේ ඉතාම සුළු දියුණුව පවා සටහන් තබා ගන්න.එය ඔබට මෙන්ම දරුවාටද හොඳ උත්තේජයක් වන අතර, ඔබේ සෞඛ්‍ය කාර්ය මණ්ඩලයටද ඉදිරි වැඩ සටහන් පවත්වා ගැනීමට රුකුලක් වේ.එමෙන්ම දරුවාගේ සටහන් සියල්ල ආරක්‍ෂිත සහ පහසුවෙන් රැගෙන යා හැකි ගමන් මල්ලක රැගෙන යන්න.එසේ නොමැතිව ලිපිගොනු සහ දරුවා යන දෙකම අතේ ගෙනයාම නිසා ඔබ අපහසුතාවයට පත්වේ.

මෙම කරුණු කිහිපය ඔබ හොඳින්ම දන්නා නමුත් බොහොමයක් දෙමව්පියන් අතින් නොකෙරෙන මෙන්ම අතපසු වන ඒවා හෙයින් මෙලෙස සටහන් කර තබමි.



25. කියවන්න අකමැති ඔබේ දරුවාට

දරුවන්ට කියවීම හුරුකරවන්නේ කෙසේද..? මෙම ලිපිය මා විසින් ආදරණිය අම්මි සඟරාවට එකතු කල සටහනකට තවත් කරුණු එක කර ලිවීමකි ........ දශක ගණ...